Gedurende het grootste deel van de twintigste eeuw werd cacao (Theobroma cacao) beschreven met een eenvoudig driedelig model: Criollo, Forastero en Trinitario. Criollo stond voor de zeldzame, milde, aromatische cacao van de vroege Meso-Amerikaanse teelt; Forastero voor de robuuste, hoog renderende Amazonecacao achter het grootste deel van de wereldoogst; en Trinitario voor hybriden tussen de twee. Het model was gemakkelijk te onderwijzen en wordt nog steeds op grote schaal herhaald, maar het is een oversimplificatie.

Het belangrijkste probleem is dat "Forastero" nooit een echte biologische groep is geweest. Het was een verzamellabel voor alles wat geen Criollo was, en het verhulde het grootste deel van de werkelijke diversiteit van de soort. De wilde en halfwilde cacao van het Amazonebekken is veel gevarieerder dan één categorie kan uitdrukken, en het als één type behandelen maakte die variatie onzichtbaar.

Motamayor et al. (2008) pakten dit rechtstreeks aan. Met behulp van moleculaire markers in een brede collectie cacaokiemplasma herclassificeerden zij de soort in tien genetische clusters: Criollo, Amelonado, Contamana, Curaray, Guiana, Iquitos, Marañón, Nacional, Nanay en Purús. De meeste van deze clusters komen overeen met regio's van het bovenste Amazonegebied, het centrum van de diversiteit van de soort. In dit kader blijft Criollo één cluster, is Amelonado (de lager-Amazonepopulatie met lage diversiteit die historisch naar West-Afrika werd verspreid) een andere, en is het grootste deel van wat ooit "Forastero" was verdeeld over de overige Amazonegroepen.

Deze herformulering verheldert ook twee namen die vaak verkeerd worden begrepen. Trinitario is helemaal geen genetische cluster. Het is een familie van hybridepopulaties die afstamt van kruisingen tussen Criollo en Amazonecacao, voor het eerst ontstaan op Trinidad, en het is genetisch variabel in plaats van uniform. CCN-51 is op vergelijkbare wijze één veredelde kloon — een hybride die in Ecuador is geselecteerd op opbrengst en ziektetolerantie — geen cluster en geen traditioneel type. "Nacional" is wel degelijk een cluster in het Motamayor-schema: de westelijke-Amazonegroep die geassocieerd wordt met de bloemige arriba-cacao die van oudsher in Ecuador wordt geteeld.

Een modern archief zou het clusterkader moeten gebruiken in plaats van het driedelige model, omdat het de werkelijke structuur van cacaodiversiteit weerspiegelt, populaties onderscheidt van hybriden en klonen, en een stabiel, op bewijs gebaseerd vocabulaire biedt om oorsprongen te beschrijven. De oudere termen zijn niet verboden — ze blijven nuttige steno en komen voortdurend voor in de handel — maar ze moeten worden begrepen als historische en commerciële categorieën, niet als genetische.

Dit is referentiemateriaal in een archief in een vroeg stadium; correcties zijn welkom.